Para Basımının Arkasındaki Gerçek: Bütçe Açıkları

Tweetle
A A

Devletlerin para genişlemesine yönelmesinin arkasında çoğu zaman bütçe açıkları bulunur.

Devletin harcamaları gelirlerinden daha hızlı arttığında ortaya çıkan finansman açığı borçlanma ile kapatılır. Ancak borçlanmanın sınırı vardır. Bu noktada sistem, merkez bankası üzerinden dolaylı likidite yaratma mekanizmalarına yönelir.

Türkiye’de de son yıllarda bütçe dengesi giderek bozuldu.

Türkiye Bütçe Açığı (seçilmiş yıllar)

Yıl	Bütçe Açığı
2005	yaklaşık 3,7 milyar dolar
2010	yaklaşık 23 milyar dolar
2015	yaklaşık 4,4 milyar dolar
2018	yaklaşık 25 milyar dolar
2019	yaklaşık 36 milyar dolar
2020	yaklaşık 33 milyar dolar
2021	yaklaşık 24 milyar dolar
2022	yaklaşık 10 milyar dolar
2023	yaklaşık 60 milyar dolar
2024	yaklaşık 62 milyar dolar

Son yıllarda bütçe açığının yeniden hızla büyümesi dikkat çekicidir.

Para Basmak Neden Cazip Görünür?

Para basmak hükümetler için kısa vadede cazip bir çözüm gibi görünür. Bunun üç temel nedeni vardır:

Birincisi, borçlanmadan harcama yapma imkânı sağlar.

İkincisi, ekonomiyi kısa vadede canlandırabilir.

Üçüncüsü, devlet borcunun reel değerini enflasyon yoluyla azaltabilir.

Ancak bu politikanın uzun vadede ciddi maliyetleri vardır.

Görünmeyen Vergi: Enflasyon

Para arzındaki hızlı artışın ilk sonucu enflasyondur.

Piyasada mal ve hizmet miktarı aynı kalırken para miktarı artarsa fiyatlar yükselir.

Bu durum aslında toplumdan alınan görünmeyen bir vergi niteliğindedir.

Çünkü enflasyon:

• Sabit gelirliyi fakirleştirir

• Tasarrufların değerini azaltır

• Gelir dağılımını bozar

Bu süreçten en çok etkilenen kesimler ise maaşlı çalışanlar ve emeklilerdir.

En Büyük Risk: Paraya Güvenin Kaybolması

Para politikasının en tehlikeli sonucu ise güven kaybıdır.

Bir toplum kendi parasından kaçmaya başladığında dolarizasyon ortaya çıkar. İnsanlar tasarruflarını başka para birimlerinde veya altın gibi varlıklarda tutmaya başlar.

Bu noktadan sonra merkez bankasının işi çok daha zorlaşır. Çünkü artık sadece enflasyonla değil aynı zamanda güven kriziyle de mücadele etmek zorunda kalır.

Bugün tartışılması gereken mesele, para basılıp basılmadığı değildir. Modern ekonomilerde merkez bankaları zaten likidite üretir.

Asıl soru şudur:

Basılmak zorunda kalınan paranın sebebi nedir?

Eğer üretim artıyor, verimlilik yükseliyor ve kamu maliyesi disiplinliyse para genişlemesi büyük bir sorun yaratmaz.

Ancak üretim artmadan para çoğalıyorsa ortaya çıkan sonuç çok nettir:

Zenginlik artmaz, sadece daha fazla banknot üretilmiş olur.

Ve unutulmaması gereken temel gerçek şudur:

Bir ülkenin parasının değeri matbaada değil, o ülkenin ekonomisine duyulan güvenle belirlenir.

Kaynaklar

* Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – EVDS Para Arzı İstatistikleri

* Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı – Bütçe Dengesi Verileri

* International Monetary Fund – Mali İstatistikler